Teken en door teken overgebrachte ziekten    

Inleiding
Teken worden de laatste jaren een steeds groter probleem. Niet alleen neemt hun aantal jaarlijks toe, ook wordt er steeds meer gewaarschuwd voor ziekten die door teken overgebracht kunnen worden. In Nederland worden jaarlijks meer dan een miljoen mensen gebeten door een teek en inmiddels is de Ziekte van Lyme heel bekend. Deze ziekte wordt veroorzaakt door de Borrelia- bacterie die via het speeksel van de teek op de mens wordt overgedragen. Ongeveer 17.000 Nederlanders hebben in 2005 de ziekte van Lyme opgelopen. Dat zijn er 5000 meer dan in 2001 en zelfs drie keer zo veel als in 1994 (onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, RIVM).


De ziekte van Lyme kan in uiterste gevallen lijden tot verlamming van de gezichtsspieren. Mensen kunnen door de ziekte ook in een rolstoel terechtkomen.
Teken huizen bij voorkeur in duingebieden. Deze duinteken zijn ook het meest gevaarlijk voor mensen. Ze zijn in vergelijking met soortgenoten in bijvoorbeeld de bossen of op de hei het vaakst besmet met de Borrelia-bacterie. Vooral in de zomermaanden wemelt het in de duinen van de teken. Het beste is dan ook om in het bos en in de duinen de huid bedekt te laten. Het risico op een tekenbeet neemt daardoor aanzienlijk af.

ixodes ricinus teek teek op huid hond teek op huid van mensdermacentor teek
Dit zijn de boosdoeners. Het tweede plaatje laat een teek zien op de vacht van een hond. De eerste en tweede foto een teek op de huid van een mens. Helemaal rechts zie je de Dermacentor reticulatus

Heel veel soorten teken
Er zijn vele honderden tekensoorten. Sommige soorten leven in holen of nesten van dieren. Zij hechten zich soms dagenlang vast aan hun gastheer. Andere soorten leven in stallen en woningen en komen alleen 's nachts tevoorschijn om bloed te drinken.
In Nederland is, afhankelijk van het ecosysteem, zo'n 10% van de teken besmet met de Borrelia-bacterie, die de ziekte van Lyme veroorzaakt. De teek wordt op zijn beurt weer besmet door muizen en vogels (met name grondvogels, zoals merels). Of deze laatste dieren zelf ziekte van Lyme kunnen krijgen is (nog) onbekend.

In Nederland komt een bepaalde soort teek veel voor, de Ixodes ricinus. Dit is de soort die de Ziekte van Lyme overbrengt.

Een andere (niet inheemse) soort is de Rhipicephalus sanguineus die afkomstig is uit de zuidelijke landen, maar zich jarenlang in Nederlandse woningen weet te handhaven. Buitenshuis sterft deze soort in het Nederlandse klimaat. Met name als ze afkomstig zijn uit de landen rondom de Middellandse zee kunnen deze teken de voor honden gevaarlijke ziekte Babesiose en ook Ehrlichiose, beide parasieten van rode bloedcellen, overbrengen. De parasieten kunnen onder de microscoop zichtbaar worden gemaakt.

Weer een andere soort uit zuidelijke landen werd in het voorjaar van 2004 op diverse plaatsen in Nederland gevonden als veroorzaker van Babesiose bij honden. Het betrof hier de Dermacentor-teek, die werd aangetroffen op de besmette dieren. Ten dele bleek dat de teken met andere honden waren meegekomen en hier ook honden hadden besmet die zelf niet in het buitenland waren geweest. De Dermacentor-teek blijkt zich permanent en wijdverbreid in ons land te hebben gevestigd.

Wat doet een teek?
De volwassen teek laat zich vallen als er iets onder hem doorloopt, in de hoop dat hij op dat dier valt en zich kan vasthouden. De volwassen teek zuigt bloed van grotere dieren zoals koe, hert, kat, hond, paard en soms de mens. Teken kunnen maanden tot jaren overleven buiten de gastheer.
Na deze maaltijd is een vrouwtjesteek in staat duizenden eieren te leggen. Volgezogen ziet zo'n teek eruit als een erwt, terwijl ze er in niet volgezogen toestand als een klein zwart/bruin spinnetje uitzien.

Ziekte van Lyme bij dieren
Ook dieren kunnen Ziekte van Lyme oplopen door besmetting met de Borrelia-bacterie, ofschoon minder vaak dan de mens.
Deze bacterie bevindt zich in de darm van teken en wordt overgedragen door deze huidparasieten. Als de teek zich in de huid van een hond (of een ander zoogdier, zoals de mens) hecht en bloed zuigt, gaat de bacterie zich vermenigvuldigen en via het speeksel of de darminhoud de hond besmetten. De meeste honden die gebeten worden met een geïnfecteerde teek zullen echter nooit de ziekte van Lyme krijgen.
De klachten van Lyme Disease zijn meestal:
• Sloomheid en koorts.
• Een rode uitbreidende plek rond de teek. Hierna kan de hond kan maanden tot jaren (of zelfs levenslang) symptoomloos zijn.
• Jaren na de infectie kunnen soms nog symptomen optreden, zoals gewrichtsklachten (stijf en pijnlijk), ontstekingen van de lymfevaten en koorts. Soms worden ook hartspierontstekingen en nierinfecties waargenomen.
• Ook kunnen symptomen aan het centrale zenuwstelsel optreden. Deze uiten zich in gedragsveranderingen zoals agressiviteit, epileptische aanvallen en andere neurologische verschijnselen.
• Bloedarmoede als gevolg van het bloedzuigen (alleen als er op kleinere dieren honderden teken zitten)

Lyme disease kan worden behandeld met antibiotica.
Via de site tekenradar.nl worden mensen die een tekenbeet registeren uitgenodigd om mee te doen aan het onderzoek. De deelnemers worden ingedeeld in twee groepen. Het verschil tussen de groepen (de ene krijgt antibiotica, de andere niet), moet uitwijzen of, en hoe goed, preventieve antibiotica werkt. Het onderzoek duurt ongeveer vier jaar.

Babesiose
Dit noemt men ook wel 'tekenkoorts'. Het is een door teken overdraagbare parasiet welke de rode bloedcellen kan infecteren met als gevolg bloedarmoede, koorts, geelzucht en bloed in de urine. De tijd tussen besmetting en de eerste ziekteverschijnselen is 1 a 2 weken. Heel opvallend is de koffiebruine of portrode kleur van de urine. De teek komt voornamelijk in Zuid-Europa voor, maar rukt door verandering van het klimaat ook op naar ons land. Lees daarover hier. De diagnose wordt gesteld door het aantonen van de parasiet in de rode bloedcellen (microscoop!). De hond zal zonder tijdige behandeling waarschijnlijk sterven.

Hoe voorkom je teken?

Natuurlijk is niet iedere teek besmet. Toch is het goed om hiermee rekening te houden en een andere route te kiezen als je merkt dat je hond na een wandeling vol met teken zit. Ook kun je de hond aan de riem houden zodat hij niet door de struiken rent. Hier immers zitten de teken hun slachtoffer op te wachten. En laat uw eigen huid bij voorkeur ook bedekt!
Bij uw dierenarts zijn zeer goede anti-tekendruppels verkrijgbaar. Daarnaast bestaat er nog een speciale tekenband welke u bij uw dierenarts kunt kopen. Deze band voorkomt het aanhechten van de teek en mag gecombineerd worden met enkele soorten anti-vlooiendruppels. Door gebruik te maken van deze middelen sterft de teek of raakt verlamd voordat ze zich kan vasthechten. Ook reeds vastgehechte teken sterven binnen 24 uur en vallen af.

Hoe verwijder je teken?
Een teek kun je eenvoudig van de huid verwijderen door de teek voorzichtig vast te pakken (niet fijnknijpen) en vervolgens langzamerhand steeds harder te trekken. Dus niet de teek van tevoren 'verdoven' met alcohol (bv. spiritus) of iets dergelijks*! Op een bepaald moment laat de teek dan los. Soms kan de kop blijven zitten, hetgeen aanleiding geeft tot een kleine ontsteking van de huid. Veel gemakkelijker kun je de teek fixeren en verwijderen met behulp van een speciale tekenpincet, die bij onze dierenkliniek te verkrijgen is voor enkele euro’s.

*Nooit een teek verdoven om hem te verwijderen. Door de spiritus gaat de teek onmiddellijk overgeven, waardoor er dus (eventueel besmet) tekenspeeksel in het bijtwondje komt, en de kans op besmetting met Lyme Disease juist groter wordt! Het is wel verstandig om na het verwijderen van de teek de plaats waar de teek heeft gezeten te ontsmetten met alcohol of jodium.

Wist je dat...
• een teek ziekten kan overbrengen, zoals de ziekte van Lyme of babesiose?
• de kans op overbrengen van ziekten wordt verminderd als teken snel worden gedood of verwijderd?
• een vrouwelijke teek maar liefst 3.000 tot 6.000 eieren legt?

Eigenlijk geen tekenziekte, maar toch...
Leishmaniose wordt veroorzaakt door de protozo (een eencellig organisme) Leishmania, die wordt overgedragen door de zandvlieg (Phlebotomus). Het zandvliegje leeft in de landen rond de Middellandse Zee en is het meest actief bij zonsop- en ondergang en leeft graag in vochtige gebieden, zoals het strand. Het verraderlijke aan de aandoening is dat de hond pas zo'n maanden tot vele jaren na infectie ziek wordt. Leishmaniasis verschillende verschijnselen maar ze treden doorgaans niet allemaal tegelijk op: huidproblemen (stugge schilferige huid, zweren, kale plekjes, korsten veelal op de oorranden en haaruitval, slecht genezende wonden), gewichtsverlies, extreme nagelgroei, koorts, neusbloedingen, pijnlijke gewrichten, gezwollen lymfeklieren en soms nier- of leverfalen. De diagnose kan worden gesteld door antistoffen tegen Leishmania aan te tonen in het bloed. Dat is wel eens lastig.
Leishmania is niet te genezen en is niet besmettelijk voor andere honden. Wel kunnen we tegenwoordig met medicijnen (Alopurinol) deze ziekte zodanig onderdrukken dat uw hond nergens last van heeft. De parasiet blijft echter in uw hond aanwezig.
Ook dit kan voorkomen worden met een goede tekenband.

© 2016 Dierenkliniek Vrieselaar
Vissersburen 1
8531 EB Lemmer
0514 - 564433
Contact-formulier

Leerzaam en leuk om te doen:
DIERENQUIZ
PAARDENQUIZ
Het is vandaag