Dierenkliniek Vrieselaar

Dierenartsen voor gezelschapsdieren in Lemmer
  0514-564433 (ook bij spoed)

Het wel en wee rond de geboorte bij de kat

geboorte kitten kat kittens geboorte kat Lief, hè?

Inleiding
Met betrekking tot de normale geboorte bij de kat bestaan er in de (wetenschappelijke) literatuur nauwelijks gegevens.
Meer informatie kan met opdoen in de talrijke katten-boekjes en -bladen. Jammer genoeg moeten we de betrouwbaarheid en de waarde van de waarnemingen soms in twijfel trekken, getuige de zo nu en dan weinig nuchtere manier van schrijven en de vermenselijking van het dier; als voorbeeld citeer ik uit een van de bladen: “...Als telg uit een uitzonderlijk vorstelijk geslacht heeft zij protocollair zodag ‘s avonds om elf uur aangekondigd dat zij zich ging terugtrekken in haar ‘Chambre d’accouchement’”.
Ook de soms ten onrechte geboden hulp bij de geboorte, vaak voortkomend uit paniek, emotionele redenen en soms misschien ook uit commercieel oogpunt, doet aan het normale verloop van de geboorte en de beschrijving hiervan niet veel goed (”...Wij waren in alle staten. Een zat nog in het vlies; de andere had een navelstreng - van welke weten we nog niet - om zijn nek en over zijn rug. En daar lig je dan op je knieën, te proberen je koele verstand te bewaren! Gelukkig lagen alle benodigdheden klaar: gesteriliseerde schaar, watten, washandjes, noem maar op! Wij hebben het geklaard. Ik ben er van overtuigd, dat er, als Pepete deze bevalling alleen - zonder hulp - had moeten volvoeren, ‘s ochtends niet een levend jong te vinden zou zijn geweest...”).


Hulp nooit nodig?
Hiermee wil ik overigens niet beweren dat hulp nooit nodig is. Voorts bestaat de in druk dat veel beschrijvingen over de geboorte en de voortekenen ervan bij de kat worden gegeven in analogie met die bij de hond. Als voorbeeld kan worden genoemd bij het lichaamstemperatuur-verloop vóór de geboorte. Bij de hond bestaat zo’n 24 uur voor het werpen een duidelijke temperatuur-daling. Vaak wordt dan, ten onrechte, aangenomen dat dit bij de kat eveneens het geval is.

Geslachtsrijpheid
Gemiddeld wordt de poes voor het eerst krols op een leeftijd van 7 tot 12 maanden, maar uitschieters zowel naar beneden als naar boven komen voor. Deze variatie wordt enerzijds veroorzaakt door rasverschillen (Burmese katten worden in het algemeen vroeger krols dan bijvoorbeeld Perzen), anderzijds wordt het begin van de puberteit beinvloed door de maand waarin de poes is geboren. Zo bereiken kittens, geboren in oktober, november of december de geslachtsrijpheid het eerstvolgende seizoen, dus in het voorjaar, nog niet; daarom kunnen ze wel 12 tot 16 maanden oud zijn eer ze voor het eerst krols worden.

burmees kittens kat ras Een nest Burmese kittens

De krolse poes
De kat kent in het algemeen twee bronstperiodes: één in de laatste wintermaanden en de andere gedurende de zomermaanden. De aanvang van de bronstperiode hangst smane met het toenemen van de hoeveelheid daglicht. Experimenteel is dat ook op te wekken. Binnen elke bronstperiode volgen meerdere oestrische cycli (krolsheden) elkaar op. Huiskatten die binnen worden gehouden kunnen echter het gehele jaar krols worden.
De poes is gemiddeld zo'n 6-12 dagen krols, echter korter wanneer er een dekking heeft plaatsgevonden, onafhankelijk of deze nu wel of niet bevruchtend was. Daarover verderop (onder 'de dekking') meer.
Na een krolsheid volgt een periode van sexuele inactiviteit van zo'n 2-3 weken, waarna de poes opnieuw krols kan worden. Vooral Siamezen trekken zich soms niets aan van een cyclisch verloop: ze vertonen nogal eens een "non-stop-oestrus", waarbij sterilisatie van de dieren voor hun eigenaren vaak een welkome uitkomst biedt...

Wat zie je bij een krolse kat?
Een krolse kat kenmerkt zich, met name tegen het einde van de krolsheid, door uitgesproken gedragsveranderingen: ze rolt over de vloer en strijkt langs de benen van de mens en langs voorwerpen. Sommige dieren weigeren zelfs te lopen en bewegen zich liever voort op de ellebogen, de borst en de buik met het bekken omhoog gericht. Bij aanraken of aaien brengt de kat de achterhand omhoog, ze trapt met de achterpoten, zakt door de voorpoten en laat een ingezakte rug zien. De staart wordt naar boven of naar opzij gehouden.
Voorts zal de krolse poes typisch klagelijk gaan miauwen (de zogenaamde "nachtelijke concerten"). Ze sproeit urine en de eetlust is duidelijk afgenomen of zelfs helemaal afwezig. Sommige katten-eigenaren denken dat hun poes zelfs ziek is.

De dekking
Als men katten fokt in bijvoorbeeld een cattery, is het van belang dat de kater aangepast is aan zijn omgeving. De poes kan daarom het beste voor de dekking naar de kater worden gebracht en niet omgekeerd.
De dekking zelf is maar een korte aangelegenheid. Na een 'voorspel' (je ziet en ruikt dan o.a. het verfoeide sproeien door de kater), bespringt hij de poes en bijt zich vast in haar nek. Kort daarna wordt de penis in de schede gebracht en enkele seconden later is een heftig geschreeuw van de poes te horen. De kater maakt zich snel los om aan het agressieve gedrag van de poes te ontkomen. Terwijl hij zich uit de voeten maakt, rolt zij enkele malen spastisch om en likt zich vervolgens schoon rond de geslachtsdelen.

Tijdens de krolsheid wordt de poes vaak meerdere keren gedekt, zonder onderscheid te maken tussen de partners. Soms al weer na enkele minuten!
Het beste tijdstip voor dekken ligt op de overgang van het tweede naar het derde deel van de krolsheid, dus zo rond de zesde tot achtste dag. Eén dekking zou dan voldoende zijn, maar zekerheidshalve laten de meeste fokkers hun poes drie- tot viermaal dekken binnen 48 uur.
de eisprong (ovulatie) vindt niet, zoals bij de meeste dieren en ook de mens, spontaan plaats, maar pas na prikkeling van de vagina, dus door de dekking. dat is het geval bij de kat, de nerts, de mink en de fret. Deze geïnduceerde ovulatie is de oorzaak van het feit dat de poes na een dekking (of die nu wel of niet bevruchtend is) korter krols is dan wanneer ze niet zou zijn gedekt.

Schijnzwangerschap

Net als de hond komt schijndracht ook bij de poes voor. Bij de hond is het optreden ervan onafhankelijk van het feit of ze nu wel of niet is gedekt. Bij de kat treedt dit echter uitsluitend op na een niet-bevruchtende dekking in verband met de boven beschreven geïnduceerde ovulatie. pas na een eisprong komen er namelijk hormonmen (progesteron) in het bloed die verantwoordelijk zijn voor het gedrag en de verschijnselen tijdens de (schijn)zwangerschap.
De periode bij de kat is korter dan bij de hond: ongeveer 40 dagen na de krolsheid. Ook het gedrga van een schijndrachtige kat is minder uitgesproken dan bij de hond en kan bestaan uit nestbouwgedrag, melkklierontwikkeling, adoptie van vreemde voorwerpen en een enkele keer zelfs melkproduktie.

Draagtijd en worpgrootte
De draagtijd van de poes is nagenoeg onafhankelijk van het ras en eveneens (anders dan bij de hond!) onafhankelijk van de worpgrootte. Een teef die drachtig is van bijvoorbeeld 10 jongen draagt korter dan een hond die maar 2 of 3 pups zal werpen. Bij katten speelt dit geen rol, mogelijk mede door de veel geringere spreiding in de worpgrootte. Gemiddeld draagt een poes 64 dagen en de gemiddelde worpgroote is 3,8 kittens per nest.
Hierbij zijn wel opvallende rasverschillen. Zo werpt de Burmees gemiddeld meer kittens per worp (4,72) dan bijvoorbeeld de Abessijn (2,92 kittens). De Europese korthaar (4,08), de Siamees (3,85) en de Pers (3,32) liggen hier tussen in. Het Guinness' Book of records meldt overigens de geboorte van 19 kittens bij een Burmese poes. Dus uitzonderingen zijn er zeker.




Is de poes drachtig?
Het bestaan van dracht bij de poes kan worden vermoed door het ontstaan van een kale hof rond de tepels, de ontwikkeling van melkklier-pakketten, verkleuring van de tepels van lichtrose naar rose, een dikkere buik en, vooral in het laatste deel van de zwangerschap, een toegenomen eetlust. Deze verschijnselen zie je echter ook in meer of mindere mate tijdens schijnzwangerschap... Daarbij kan het stadium van de dracht met deze verschijnselen niet of nauwelijks worden geschat, gezien de sterke individuele variatie.
De zekerste manier is het vaststellen van dracht m.b.v. echografie. Dit kan vanaf de .... dag. Het aantal kittens is hiermee vaak lastig te geven. Daarvoor zou je een röntgenfoto kunnen maken. Met beide kun je niet exact bepalen wanneer de kat moet jongen.
Wel kun je hiermee eventueel onderzoeken of de kat helemaal is uitgejongd.

In tegenstelling tot de hond is er bij de kat 24 uur vóór de geboorte geen dal in het lichaamstemperatuurs-verloop. Ook hier hebben we dus niets aan om het tijdstip van de geboorte te voorspellen.
Vlak voor de geboorte wordt de poes wat aanhankelijker (sommige trekken zich echter terug en laten zich enkele dagen niet meer zien!) en op de dag van werpen kan een enkele keer een slijmsliert uit de vulva worden waargenomen; als de poes dit tenminste nog niet heeft weggelikt...
De aanvang van de buikpers is vrijwel altijd het eerste duidelijke teken dat de geboorte is begonnen.

Wat moet je nog weten voordat de geboorte begint
De kat is een multipaar zoogdier, dat wil zeggen dat er enkele jongen per worp worden geboren. De kittens komen 'doof' (de gehoorgang is afgesloten) en 'blind' (de oogleden zitten dicht) ter wereld en zijn in hun voortbestaan afhankelijk van de zorg van het moederdier.
In de baarmoeder liggen de vruchten achter elkaar, elk omgeven door eigen vruchtvliezen. De baarmoeder bestaat uit twee hoornen en een gemeenschappelijk gedeelte dat via de baarmoedermond (cervix) naar de vagina leidt. Een afbeelding van het geslachtsapparaat van een poes zie je hier.
De placenta (moederkoek) is bij de kat gordelvormig (een soort manchet) en doet dienst als 'voedings- en afvalstoffensluis' tussen moeder en jong.
Slechts onder invloed van rust kan de baarmoeder (uterus) tot samentrekkingen (contracties) worden aangespoord. Mogelijk daarom vindt het merendeel van de geboortes plaats tijdens de normale rustfase van mens (meestal avond en/of nacht) en dier, en zullen onrust en angst een remmende invloed uitoefenen. Door het samentrekken (de weeën) van de baarmoederwand wordt het kitten richting cervix en vagina gebracht.

De weeën en de buikpers
Zodra het ongeboren jong het bekken intreedt, worden de weeën ondersteund door de buikpers, het samentrekken van de buikspieren. Dit laatste, de buikpers dus, kun je goed zien. De weeën daarentegen zie je soms als bewegingen van de buikwand, maar meestal neem je die niet waar en zijn ze al lang begonnen vóór je de buikpers ziet. Haal deze twee begrippen dus niet door elkaar: de eigenaar spreekt vaak over weeën terwijl hij/zij de buikpers bedoelt.

buikpers poes poepen
Tijdens de buikpers moet de poes soms ook poepen. Daaronder zie je het hoofdje van het kitten in het vlies buiten de vulva komen.

Vlak voor de geboorte neemt de frequentie van de ademhaling toe, soms ligt ze tijdens het werpen af en toe te hijgen.
Op de eerste kittens wordt gewoonlijk meer geperst dan tijdens de geboorte van de laatste. Meestal ligt de poes op haar zijde te persen, maar ook andere houdingen komen voor. De geboorte van het eerste kitten duurt gemiddeld acht maal zo lang (soms wel 2-3 uur), vooral bij katten die voor het eerst werpen, dan die van het vijfde. De laatste jongen laten vaak maar enkele minuten op zich wachten. Het eerste kitten geldt dan ook als wegbereider voor de volgende, omdat het de geboorteweg goed oprekt.

Ligging van het ongeboren kitten
Het aantal kop- en stuitliggingen ligt, evenals de geslachtsverdeling van de kittens, nagenoeg gelijk. Bij een normale kopligging liggen de pootjes van het jong teruggeslagen tegen het lichaam. Afwijkingen op deze ligging zie je zelden. Bij een normale stuitligging komen eerst de achterpootjes naar buiten, maar soms zie je alleen het staartje, terwijl beide achterpootjes dan tegen het lichaam liggen (beiderzijdse heupligging). Ook kom je wel eens een eenzijdige heupligging tegen. De rug van het kitten is vrijwel altijd naar die van de moeder gekeerd.

Vruchtvliezen en placenta
Vóór de geboorte van het kitten komt eerst de waterblaas naar buiten, als deze tenminste als zodanig kan worden gezien. Vaak breekt deze namelijk inwendig en zie je alleen wat vruchtwater afvloeien. Dit wordt snel opgelikt door de moeder om het nest schoon te houden. Na het oplikken van het vruchtwater worden de persweeën weer hervat en is na enige tijd de vruchtblaas (amnion) in de vulva waar te nemen. Door de vruchtblaas heen schemert het kitten.

amnion vruchtblaas kat kitten Vruchtblaas wordt kapotgelikt

Doorgaans is het amnion intact, maar in het verloop van de verdere uitdrijving scheurt deze snel, mede door het veelvuldig likken van de poes. Soms echter wordt het jong geboren in een intact vruchtvlies. Meestal begint de moederpoes direkt al met het verwijderen van de vruchtvliezen en ook het kitten zal daarbij met zijn bewegingen helpen met open scheuren ervan.
Een enkele keer heeft de moeder het echter te druk met de andere reeds geboren kittens, of met zichzelf en "vergeet" dan schijnbaar het zojuist geboren jong te "ontvliezen". Dat kan best enkele minuten duren. De vruchtvliezen blazen dan telkens als een ballon op en neer met de ademhaling en het lijkt wel alsof het jong dreigt te stikken... Voor veel katten-eigenaren is dit aanleiding om zelf de vruchtvliezen te verbreken en te verwijderen. daar is helemaal niets op tegen (en misschien maar wel zo goed), maar uiteindelijk zal de moeder haar kitten echt op tijd "uitpakken".

vruchtvliezen kitten Hoofdje van kitten omgeven door vruchtvliezen

Na elke geboorte van een kitten volgt meestal de moederkoek. Deze glijdt bijnan vanzelf naar buiten, een enkele keer perst de poes er enkele malen op. De placenta is nog verbonden via de navelstreng met het kitten. Wanneer de placenta wordt opgegeten (ook weer om het nest schoon te houden) en vervolgens ook de navelstreng, stopt de moeder met eten als ze een paar centimeter van de buikwand van het jong is verwijderd. Hier wordt de navelstreng verbroken. Door het bijten op de stomp worden de bloedvaten in de navelstreng gekneusd en zal zelden of nooit een bloeding optreden.

navelstreng kitten doorbijten Placenta en navelstreng worden opgegeten

Eventueel kan de eigenaar de stomp desinfecteren met betadine.

• Engels: Pregnancy and Birth in Cats

© 2017 Dierenkliniek Vrieselaar
Vissersburen 1
8531 EB Lemmer
0514 - 564433
Contact-formulier