Dierenkliniek Vrieselaar

Dierenartsen voor gezelschapsdieren in Lemmer
  0514-564433 (ook bij spoed)

Oorzaken, behandeling en voorkomen van diarree bij het paard


Inleiding
Diarree komt bij paarden en pony's redelijk vaak voor. Om onderstaande tekst goed te begrijpen zie je hieronder een schets van het darmkanaal van een paard.
Schema maag darmen paard
A = Maag
B = Dunne darm
C = Caecum (= blinde darm)
D = Colon ascendens (= eerste deel dikke darm)
E = Colon descendens (= laatste deel dikke darm)
F = Rectum (einddarm)

Diarree kan op verschillende manieren ontstaan. Het wateropnemend vermogen van blinde darm en dikke darm kan verminderd zijn, o.a. door een ontsteking van het darmslijmvlies, of er wordt te veel water vastgehouden of juist aangetrokken. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval als het paard grote hoeveelheden jong gras eet of na laxeren.


Ook een verstoring in de beweeglijkheid (motiliteit) van het darmkanaal kan verstoord zijn, waardoor de tijd waarin afvalstoffen opgenomen kunnen worden, te kort is.
Aantasting van alleen het slijmvlies van de dunne darm geeft meestal 'slappe faeces', omdat het extra vocht wat vanuit de dunne darm in de dikke darm terechtkomt, voldoende door de dikke darm wordt opgenomen.

De belangrijkste oorzaken van diarree bij jonge en volwassen paarden en pony's zijn worminfecties, salmonellose, colitis-X, zand in de darm, een afwijkend rantsoen en vergiftigingen. Heel zelden kan diarree ook aangetroffen worden bij tumoren in de darm of in de maag. Ook bij andere aandoeningen, bijvoorbeeld van de lever of nieren, kan diarree worden gezien. Ook bij nerveuze paarden is diarree mogelijk, o.a. tijdens het werk of tijdens transport. Men noemt dit 'nervositeits-diarree'. Bij zogende veulens kan diarree eveneens veroorzaakt worden door bacteriën, virussen of parasieten, maar ook de samenstelling van de moedermelk is een enkele keer de oorzaak van dunne mest bij veulens.
Ook een door mest bevuilde staart van een paard wijst op diarree.

Hoe de spijsvertering bij een paard werkt, lees je hier.

Oorzaken
Worminfecties
Met name cyathostominose (infectie met kleine strongyliden) geeft vaak diarree. Vaak is het chronisch. Soms gaat deze worminfectie gepaard met salmonellose (zie onder). Meer over wormen en de bestrijding ervan lees je hier.

Salmonellose
Een infectie met de Salmonella-bacterie verloopt altijd oraal: ze nemen de bacterie dus via de mond op. Besmette paarden worden drager: ze scheiden de bacteriën uit met de mest. Veelal verloopt deze ziekte symptoomloos en na enkele maanden (soms jaren) zijn de bacteriën doorgaans vanzelf uit het darmkanaal verdwenen. De ziekte kan dus vanzelf en symptoomloos genezen..
Hebben deze paarden echter tevens worminfecties, een slechte voedingstoestand, koliek of een andere vorm van 'stress', dan openbaart de ziekte zich acuut: koorts, diarree, vaak met bloed en aansluitend nogal eens bloedvergiftiging. De paarden zijn dus ernstig ziek en soms sterven ze al binnen 1-3 dagen! Vaak gaat deze acute vorm samen met worminfecties en/of zandophopingen in de darm.
De behandeling bestaat uit o.a. antibiotica en verder vochtinfusen.

Colitis-X
Deze aandoening komt niet zo vaak voor, is niet besmettelijk en verloopt erg acuut. De oorzaak is niet helemaal bekend, vandaar dat men het colitis-X noemt.
De bacteriële flora zorgt normaliter mede voor de vertering in de dikke darm. Bij een verstoring hiervan krijgen anaerobe bacteriën (d.w.z. bacteriën die niet van zuurstof houden, zoals o.a. Clostridium) de overhand en gaan toxinen (gifstoffen) produceren. Dit kan ontstaan na rantsoenveranderingen, door stress, maar ook door het geven van antibiotica...
De diarree (waterdun) treedt heel acuut op, het paard is suf en heeft o.a. koorts. Hij kan in shock raken en daardoor juist ondertemperatuur krijgen. Ook nu kunnen ze binnen enkele uren of dagen sterven en ook kunnen ze hoefbevangen worden.
De prognose van Colitis-X is slecht. Ondanks grote hoeveelheden infusen en eventueel andere medicijnen sterven ze vaak toch nog.

Zand
Wanneer paarden of pony's op een schrale weide worden gehouden en nauwelijks worden bijgevoerd nemen ze met het gras veel zand op. Meestal passeert het zand aardig vlot en wordt dan weer met de mest uitgescheiden, maar soms hoopt het zich op in de blinde darm en in de dikke darm. Je ziet het nogal eens in de winter en het vroege voorjaar, of in de zomer wanneer het lange tijd erg droog is. Bij pony's zie je het vaker, omdat deze 's winters ook buiten lopen en vaker op een schrale weide worden gehouden.
De verschijnselen van zandophopingen zijn terugkerende koliek en diarree. Meestal zijn ze niet ziek en zijn ze niet uitgedroogd, zoals bij de vorige drie oorzaken van diarree. Tenzij er natuurlijk tevens wormen of salmonella in het spel zijn.
Om vast te stellen of er sprake is van zand, dien je de mest uit te spoelen met water. Vaak voel je aan het gewicht van een mestbal ook al dat er zand in zit.
De behandeling bestaat uit laxeren (paraffine) en ook kun je het paard lijnzaadslijm laten drinken. Dit werkt zacht laxerend en tevens inhullend voor het darmslijmvlies.

Afwijkend rantsoen
Snel gegroeid gras (dus waterrijk en veel mineralen) geeft vaak diarree. Het paard is verder niet ziek. Ook voederwisselingen, slecht voer (schimmelig, bedorven, bevroren) kan diarree veroorzaken. Doorgaans eten paarden schimmelig hooi liever niet, maar als er niets anders is...
Bij paarden met alleen chronische diarree waarvoor geen oorzaak wordt gevonden, geeft het voeren van nagenoeg alleen krachtvoer een verbetering te zien, omdat hiermee de dikke darm wordt ontzien.

Vergiftiging
Giftig zijn bijvoorbeeld ricinusbonen (25 gram bonen zijn voor een paard van 500 kg al dodelijk). Deze kunnen als verontreiniging zitten tussen andere bonen. Het paard wordt zo'n zeven uur na opname sloom, gaat zweten en verliest de coördinatie. Het raakt al snel in shock en sterft.
Andere vergifigingen welke gepaard gaan met diarree kunnen veroorzaakt worden door arsenicum, kwik, en enkele plantensoorten, zoals digitalis (vingerhoedskruid), rhododendron, pseudo-acacia en buxus. vanzelfsprekend zijn er nog veel meer giftige planten, maar die geven meestal geen diarree.

buxus haag digitalis vingerhoedskruid pseudo acacia plant bloem rhododendron
Van links naar rechts: buxus, vingerhoedskruid, pseudo-acacia en rhododendron


Behandeling van diarree
Bij elk van de oorzaken hierboven is al een behandeling aangegeven. Belangrijk is in ieder geval het toedienen van infusen bij uitdroging. Daarnaast zijn er medicijnen die de spasmen van de darm opheffen en andere medicijnen die een min of meer 'stoppend' effect hebben. Het zal duidelijk zijn dat het bestrijden van de oorzaak, als die tenminste gevonden wordt, het meest effectief zal zijn. Pas op met antibiotica.

• Engels: Diarrhoea in horses

© 2017 Dierenkliniek Vrieselaar
Vissersburen 1
8531 EB Lemmer
0514 - 564433
Contact-formulier