Koliek bij het paard


Inleiding
Wanneer een paard buikpijn heeft spreken we van koliek. Soms leidt koliek tot de dood van het paard, maar gelukkig kan koliek meestal goed behandeld worden.
De verschijnselen kunnen, afhankelijk van de oorzaak en de duur van de koliek, het ras, het karakter en de leeftijd zijn:
• Krabben met voorbeen
• Uitrekken en flemen (omhoog steken van de bovenlip)
• Onrust
• Afwisselend liggen* en staan
• Naar de flanken kijken, trappen en bijten
• Rollen
• Snelle ademhaling en soms kreunen
• Op rug blijven liggen
• Zweten
• Plotseling rustig, sloom en uitputting


*Het gaan liggen van een paard dat koliek heeft is op zich zelf nog niet zo erg. Maar let op dat het paard zich bij het rollen niet verwondt aan voerbakken, hekwerk en dergelijke.

Paard rollend in zand met koliek - dierenarts Vrieselaar rollend paard met koliek

Wat is koliek
Vaak is de oorzaak van koliek een onschuldige kramp, soms echter komen de koliekverschijnselen door een verdraaiing of verstopping van de darm. Hierdoor ontstaat er een gestoorde bloedcirculatie in die darm die vervolgens door zuurstoftekort niet meer goed kan functioneren. Darminhoud lekt dan al binnen enkele uren naar de buikholte: dit betekent een zeer slechte prognose. 
Bij een ernstige koliek raakt de maag overvuld (maagoverlading) met als gevolg dat deze kan barsten (paard kan niet overgeven!). Dit is soms te zien door iets groene uitvloeiing uit de neus. Bij verdenking wordt het dier gesondeerd met een maagsonde. Ook is er kans op shock wat alleen met vocht-infusen is te verhelpen. Bij elke koliek, en ook bij een krampkoliek, is een snelle pijnstilling heel belangrijk, want een  paard gaat dan niet meer rollen en heeft dus minder kans op verdraaiingen van de darmen.

Oorzaken van koliek
Er zijn zeer veel oorzaken van koliek. Enkele zijn:

Wormen (een juiste en regelmatige ontworming kan heel veel gevallen van koliek voorkómen!), verstoppingen (obstipatie), zandophopingen (zie onderaan deze pagina), meteorismus (gasvorming in de darmen), vergroeiingen in de buik, invaginaties (darmen die in elkaar zijn geschoven), liggingsveranderingen, darmontstekingen, verlammingen van de darm, darmscheuren, afklemming in hernia’s (bijvoorbeeld navelbreuk), buikvliesontsteking, tumoren en aangeboren afwijkingen.
Merries kunnen wel eens koliekverschijnselen hebben in de tweede helft van de dracht bij een draaiing van de baarmoeder. Hengsten met een zakbreuk (darmen zakken via het lieskanaal in de balzak) hebben soms ook koliek.

Aan de buitenkant van een paard is meestal niet te zien welke vorm van koliek er speelt. Na onderzoek van de dierenarts is hier meestal meer over te zeggen. 

Wat doet de dierenarts
Als de dierenarts bij een paard met koliek geroepen worden, wil hij/zij het volgende graag weten:
• Hoelang heeft het paard al koliek
• Is de buikomvang toegenomen
• Komt er nog steeds mest of wind af
• Wanneer is het paard voor het laats ontwormd
• Op wat voor strooisel staat het paard
• Wat is het rantsoen, zijn er nog rantsoenwisselingen geweest
• Wat voor werk heeft het paard pas gedaan
• Betreft het een merrie (drachtig?), hengst of een ruin
• Al eerder koliek gehad en hoe is dat verlopen

Hierna zal de dierenarts het paard algemeen onderzoeken. Hij let daarbij o.a. op de volgende zaken:
• Is het paard lusteloos of juist heel actief
• Hartfrequentie (zegt wat over de ernst)
• Temperatuur
• Zweten
• Kleur van de slijmvliezen
• Auscultatie (beluisteren) van de buik: darmgeluiden, gas, buikspanning
Bovenstaande gegevens geven de dierenarts een indruk omtrent de ernst van de koliek.

Eventueel kan dit onderzoek aangevuld worden met:
• Rectaal onderzoek (darmonderzoek)
• Bloedonderzoek
• Leeghevelen overvulde maag
• Buikpunctie

Behandeling van koliek
Bij een minder ernstige koliek wordt meestal een pijnstiller/darmontspanner in de bloedbaan gespoten.
Soms wordt het paard ook via een neussonde gelaxeerd met paraffine. Na behandeling is het belangrijk om het paard te laten vasten!
Ondanks behandeling kan de koliek na een paar uur opnieuw beginnen, soms al veel sneller. Wacht dat niet af, maar bel de dierenarts. Een enkele keer is de situatie namelijk zo ernstig dat operatief zal moeten worden ingegrepen.

Als (bijna) niets meer helpt...
Bij ernstige koliek (darmdraaiingen, etc.) en in gevallen waarbij pijnstilling, darmontspanning en laxeren niet of onvoldoende helpt, wordt het paard doorverwezen naar een specialistische paardenkliniek in onze regio. Overleg hier al over met uw dierenarts wanneer hij/zij voor de eerste keer uw paard heeft behandeld tegen koliek, zodat u geen overhaaste beslissing hoeft te nemen als de koliek enkele uren later onverhoopt toch weer terugkomt.
In een aantal gevallen zal het dier moeten worden geopereerd en die kosten zijn niet gering!

koliek operatie bij het paard in een kliniek
Koliekoperatie bij een paard. Hier is de dikke darm buiten de buik gebracht
(Amerikaanse foto).

Om koliek te voorkómen is het o.a. belangrijk dat de spijsvertering van het paard goed functioneert.

• Zandkoliek
In sommige delen van het land met hun zandgronden is zand een belangrijke veroorzaker van koliek. Vaak is de buikpijn in deze gevallen mild maar is het paard duidelijk uit zijn doen. Deze paarden hebben veelal al wat langer een wisselende consistentie van de mest; dan weer is de mest netjes gebald, dan weer zijn het koeienvlaaien. De oorzaak kan een gedragsprobleem zijn waarbij een paard in een paddock puur zand vreet, maar meestal ontstaat het probleem veel sluipender.
Het paard pakt met boven- en ondertanden het grasplantje vast en trekt het met wortel en al uit de zanderige bodem. Aan die worteltjes zit wat zand en zo neemt het paard dag in dag uit kleine beetjes zand op, die zich ophopen in met name de dikke darm. Dat zand spoelt heel slecht vanzelf weer uit die darm. Kijk maar op straat na een regenbui, hoe de regen over het zand heen spoelt. En op zeker moment geeft het zand buikpijn bij het paard.

De behandeling bestaat uit laxeren, pijnstilling en vooral het voorkómen van hernieuwde zandopname.

Er is een handig trucje om een paard te controleren op ingenomen zand: pak een hand vol mestballen en maak deze kapot in een emmer met water. Laat het water tien minuten staan en giet dan de emmer leeg. Het zand zal naar de bodem zijn gezakt en is op de hoeveelheid te beoordelen. Als vuistregel houden we aan dat van een hand mestballen niet meer dan een theelepel zand mag overblijven. Herhaal dit proces enkele malen en u krijgt een betrouwbaar beeld van de ‘zandstatus’ van uw paard.



• Engels: Equine colic / Colic in horses / The term colic is applied loosely to almost all diseases of the organs of the abdomen, that are accompanied by pain.

© 2016 Dierenkliniek Vrieselaar
Vissersburen 1
8531 EB Lemmer
0514 - 564433
Contact-formulier

Leerzaam en leuk om te doen:
DIERENQUIZ
PAARDENQUIZ
Het is vandaag