Alle luchtwegaandoeningen bij het paard op een rij

door Drs. M.J.S. Reijnders

Inleiding
Ieder paard hoest wel eens. Voor de eigenaar is het vaak moeilijk te bepalen wanneer het om een onschuldige hoest gaat en wanneer de dierenarts gebeld moet worden.
Longen van het paard - Illustratie Henk Vrieselaar
Longen en luchtpijp bij het paard (copyright illustratie Henk Vrieselaar
)


De luchtwegen van het paard worden onderverdeeld in de voorste luchtwegen: neusgangen en luchtpijp, en de achterste luchtwegen: bronchiën en longblaasjes in de longen. Als een paard hoest, komt dat door irritatie van de luchtwegen. De meeste oorzaken van het hoesten zijn van allergische aard of chemisch van oorsprong, en meestal ontstaat door inademen van (stof)deeltjes die de luchtwegen direct irriteren, of door beschadiging van het luchtwegslijmvlies door infecties met bacteriën of virussen. Een gezond paard hoest niet en heeft in rust een ademhalingsfrequentie van acht tot veertien keer per minuut en geen neusuitvloeiing, behalve misschien wat waterig vocht. De lichaamstemperatuur mag niet hoger dan 38 graden Celcius zijn.
Een paard met luchtwegproblemen kan gaan hoesten, sneller dan normaal gaan ademen, pompende bewegingen met borst en buik maken en/of een witte tot groene uitvloeiing uit de neus hebben. Daarbij kan ook het uithoudingsvermogen verminderd zijn. De lichaamstemperatuur kan verhoogd zijn.

Vooral stof speelt een belangrijke rol als oorzaak van hoesten bij paarden:
• goede ventilatie in de stal is een must
• voorkom tocht
• regelmatig,liefst dagelijks uitmesten.
• voer goede kwaliteit voordroogkuil of (natgemaakt) hooi.

Chronische bronchitis en astma
Veruit de belangrijkste klacht met betrekking tot de luchtwegen bij paarden in Nederland is chronisch hoesten ten gevolge van chronische bronchitis of astma. Deze aandoeningen worden gekenmerkt door een ontstekingsreactie in de luchtwegen waardoor zich slijm vormt in de luchtpijp en de bronchiën. Hierdoor kan het paard gaan hoesten en door het slijm in de longen wordt het uithoudingsvermogen verminderd.
Bij astma is er een ontsteking van de luchtwegen door overgevoeligheid voor stof uit hooi of stro. Hierin komen nogal eens schimmels en bacteriën voor, die allergieën kunnen veroorzaken. Veel paarden blijken zo’n allergie te hebben. Naast de luchtwegontsteking ontstaat er ook een vernauwing van de kleinere luchtwegen. Chronische bronchitis kan het gevolg zijn van een ‘normale’ luchtweginfectie, veroorzaakt door een virus (bijvoorbeeld influenza) of een bacterie. Doordat er bij bronchitis, net als bij astma veel slijm wordt gevormd en dit slijm de luchtwegen irriteert, houdt de ontstekingsreactie zichzelf in stand. Een ontsteking die langer dan enkele weken duurt, wordt chronisch genoemd.
 
Emfyseem
Een paard dat lijdt aan een chronische bronchitis en dus een overmaat aan slijm in de longen heeft, moet meer moeite doen om voldoende lucht in de longen te krijgen. Met elke ademhaling zal het paard er nog wel in slagen voldoende lucht in de longblaasjes te zuigen, (met zichtbare, zware ademhalingsbewegingen) maar bij de uitademing, die normaal gesproken zonder extra inspanning plaatsvindt, gaat er iets mis. Doordat de uitgang van de longblaasjes door slijm geblokkeerd is, wordt er bij elke ademhaling meer lucht in de longblaasjes geperst, dan er met de uitademing uit kan stromen. Hierdoor raken de longblaasjes overvuld en kunnen ze uiteindelijk knappen. Als er veel longblaasjes stuk zijn, wordt de functie van de longen aanzienlijk minder. Kapotte longblaasjes herstellen nooit meer. Bij een long waarin al meerdere longblaasjes zijn geknapt spreken we van longemfyseem. Paarden die ernstig aan longemfyseem lijden, worden ‘dampig’ genoemd. Een dampig paard is te herkennen aan een slecht uithoudingsvermogen door een verminderde longfunctie, heftig pompende ademhalingsbewegingen en vaak hoesten door geïrriteerde keel en luchtwegen. Op sommige momenten ontstaat er neusuitvloeiing, doordat de overmaat aan slijm uit de longen wordt afgevoerd via de neus.

Tijdig uw dierenarts waarschuwen kan belangrijk zijn om te voorkomen dat uw paard dampig wordt. Maak altijd de voorgeschreven kuur met medicamenten af!

Ziek paard
Als een paard koorts heeft, neusuitvloeiing vertoont en ‘nergens meer zin in heeft’, is het belangrijk de dierenarts te laten beoordelen wat de ernst van de ziekte is en welke therapie ingesteld moet worden. Daarbij is het heel verstandig als je een paar keer per dag de lichaamstemperatuur van je paard meet met een thermometer. Vertel dit aan de dierenarts. Als uw paard ‘slechts’ enkele malen hoest, maar verder geen ernstige ziekteverschijnselen vertoont, is het ook verstandig uw dierenarts te raadplegen. Dit hoesten kan namelijk al een teken zijn van een chronische luchtwegaandoening. Hoesten is immers altijd een reactie op irritatie van de luchtwegen. In alle gevallen is het belangrijk om een paard dat benauwd is, de nodige rust te geven, om het gevaar van longemfyseem te voorkomen. Niet altijd wordt hiermee alleen boxrust bedoeld.
In sommige gevallen is een kuur met bepaalde medicijnen voldoende om het probleem op te lossen. In andere gevallen kan uitgebreider onderzoek nodig zijn om de oorzaak van de luchtwegaandoening vast te stellen en om na te gaan in hoeverre de longen eventueel al zijn aangetast.
 
Onderzoek
Om te weten te komen hoe de situatie in de luchtwegen is kunnen de volgende onderzoeken verricht worden:
1. een longfunctiemeting: vooral van belang om te voorspellen wat de prognose voor een paard met een longaandoening is.
2. een longspoeling: hiermee wordt de mogelijke oorzaak van de ontsteking vastgesteld.
3. een bronchoscopie: met een camera wordt het slijmvlies en de hoeveelheid slijm in de luchtwegen bekeken.

Voorkómen
Naast het geven van medicijnen kunt u zelf ook vaak veel verbeteren aan de omstandigheden waaronder het paard gehouden wordt. Stof is een algemene oorzaak van luchtwegproblemen.
Er zijn verschillende maatregelen die u kunt treffen om de hoeveelheid stof in de omgeving van uw paard te verminderen: 
• Hooi goed nat maken of liever voordroogkuil voeren.
• Opstallen in een buitenbox (bovendeur open) en zoveel mogelijk weidegang met frisse lucht geven.
• Geen stro gebruiken als bodembedekker, maar overgaan op houtkrullen, vlasvezels of papiersnippers.
• Zorgen voor een zeer goede ventilatie in de stal en de stal vaak uitmesten om ammoniakdampen te voorkomen.

Andere maatregelen om luchtwegaandoeningen te voorkomen:
• Tocht dient te allen tijde vermeden te worden.vermijden. Dit geldt in nog belangrijkere mate voor natte, bezwete paarden, die in een tochtstroom vatbaarder zijn voor infecties.
• Regelmatig (eventueel twee keer per jaar) inenten tegen influenza. Ook andere paarden op stal dienen te worden gevaccineerd. Hierdoor wordt de infectiedruk verlaagd.

Een paard dat geen koorts heeft, maar behandeld wordt voor een chronisch luchtwegprobleem, mag lichte arbeid verrichten om het slijm in de longen los te maken.
hoestende paarden
Genezen

De behandeling van een paard met een luchtwegaandoening, is sterk afhankelijk van de oorzaak van de aandoening. Als eenmaal de oorzaak voldoende is vastgesteld, zal uw dierenarts een therapie voorschrijven met passende medicijnen. Als er een kuur gedurende meerdere dagen of weken wordt voorgeschreven, is het belangrijk dat er geen dag wordt overgeslagen. Dit zou de werking van de medicijnen verminderen of zelfs teniet doen.
Er zijn verschillende medicijnen die gebruikt kunnen worden om uw paard met luchtwegproblemen te behandelen.

• Inhalatie-medicatie
Er zijn voor paarden speciale neusmaskers, die een houder bevatten voor verstuivers van luchtwegmedicijnen (vergelijk de ‘puff-apparaten’ voor humaan gebruik). Als een paard hieraan gewend is, kan dit een zeer efficiënte manier zijn voor het toedienen van medicijnen in de luchtwegen.

• Antibiotica
Welk antibioticum voorgeschreven wordt, hangt onder andere af van de gevoeligheid van de bacterie die meespeelt in de infectie.
 
• Slijmoplossende middelen
Clenbuterol (Ventipulmin®)
Dit middel zorgt ervoor dat de luchtwegen zich verwijden en het slijm in de luchtwegen verdund wordt en gemakkelijker wordt afgevoerd. Het paard zal hierdoor beter kunnen ademen; de neusuitvloeiing en het hoesten verminderen. Ook heeft clenbuterol een anti-allergische en ontstekingsremmende werking, welke gunstig is bij paarden met overgevoeligheid voor stof en schimmelsporen. Clenbuterol wordt meestal gedurende vier tot zes weken voorgeschreven.
Dembrexine (Sputolysin®)
Dit product verdunt het slijm in de longen, waardoor het beter kan worden opgehoest. Het paard zal dus niet meteen stoppen met hoesten, omdat dit middel de hoest niet onderdrukt. Sputolysin® zorgt er tevens voor dat de kleinste longblaasjes niet dichtklappen, zodat de elasticiteit van de longen niet achteruitgaat en het effect van antibiotica in de longen toeneemt. Slijmoplossers worden meestal voorgeschreven bij acute aandoeningen van de luchtwegen, bijvoorbeeld virale of bacteriële infecties.
Acetylcysteïne (Equimucin®)
Dit poeder vermindert de viscositeit van het slijm in de luchtpijp en in de bronchiën, en helpt tevens het slijm op te lossen wat vooral aanwezig is in de chronische gevallen van luchtwegproblemen.

• Ontstekingremmende middelen (corticosteroïden)
Deze verminderen in het algemeen ontstekingsreacties, dus ook die in de longen. Deze middelen worden voornamelijk ingezet als een allergie de oorzaak is van de luchtwegproblemen. Tevens versterken corticosteroïden de werking van clenbuterol en gaat het gewenning tegen. Corticosteroïden kunnen wel bijwerkingen veroorzaken, dus gereserveerd gebruik is raadzaam.
 
• Hoestpoeders
Kruidenmixen en hoestpoeders kunnen ondersteunend ingezet worden. Maar let op, want veel van deze middelen onderdrukken de hoest. Dat is niet goed. Hoesten is namelijk gunstig ,want het zorgt voor het verwijderen van slijm. Een slijmoplosser is dus vaak een betere therapie. Roep bij twijfel altijd de hulp van uw dierenarts in, zodat u direct de juiste aanpak kiest. Alleen dan kunt u blijvende schade voorkomen.



Tot slot
Uit voorgaande blijkt wel dat de behandeling van paarden die hoesten, zeer verschillend kan zijn. De belangrijkste verschillen in de behandeling liggen in de oorzaak en de mate waarin de ziekte chronisch is geworden. Besteed daarom altijd veel aandacht aan de omstandigheden waaronder het paard gehouden wordt.

• Engels: Horse Coughing / Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD).

© 2016 Dierenkliniek Vrieselaar
Vissersburen 1
8531 EB Lemmer
0514 - 564433
Contact-formulier

Leerzaam en leuk om te doen:
DIERENQUIZ
PAARDENQUIZ
Het is vandaag