Aandoeningen van de luchtzakken bij het paard


Inleiding
Luchtzakken komen alleen bij paarden en paardachtigen voor. Het zijn verwijdingen van de buis van Eustachius. Deze verbindt de pharynx (dat is het gebied direct na de mond en vlak vóór de slokdarm) met het middenoor. De wanden van deze slappe buis liggen tegen elkaar aan. Bij het slikken gaat de buis even open, waardoor er lucht wordt aan- of afgevoerd. Zo houdt de buis van Eustachius de luchtdruk aan weerskanten van het trommelvlies gelijk. Elke luchtzak bestaat uit twee compartimenten. Normaal zijn de luchtzakken niet te voelen. Met behulp van een dunne endoscoop kan de luchtzak van binnen worden bekeken. De functie van een luchtzak is eigenlijk onbekend.  


Hieronder staat een aantal bekende aandoeningen van de luchtzakken.

luchtzak paard buis eustachius middenoor trommelvlies
Deze foto laat een projectie zien op een paard van de ingang van de buis van Eustachius vanuit de pharynx (A), de buis van Eustachius (B), de lokalisatie van het trommelvlies en middenoor (C) en de luchtzak (D)


• Acute luchtzak-ontsteking
Luchtzakken kunnen  op twee manieren worden geïnfecteerd: vanuit de pharynx via de buis van Eustachius en als gevolg van geabcedeerde lymfeklieren direct in de luchtzakken. Een luchtzak-ontsteking komt vaker voor dan wordt gediagnostiseerd. Bij een infectie van de luchtwegen doen de luchtzakken namelijk ook vaak mee maar de symptomen daarvan vallen nauwelijks op.
Bij een acute luchtzak-ontsteking is er koorts. Bij een sterke overvulling van de luchtzakken is de keelstreek te vol en soms hoor je bijgeluiden, vooral tijdens het inademen. Een enkele keer is er een pussige neusuitvloeiing uit beide neusgaten, ook bij een eenzijdige luchtzak-ontsteking, vooral als het paard eet en drinkt. Pijnlijk slikken en het met een gestrekte hals staan zie je vooral bij ontstekingen in het keelgebied.
De diagnose wordt vastgesteld m.b.v. endoscopie. Ook een röntgenfoto kan aanwijzingen voor een luchtzak-ontsteking geven.
De behandeling van een luchtzak-ontsteking is allereerst gericht op het behandelen van de primaire aandoening. Daarmee geneest de luchtzak-ontsteking doorgaans gelijktijdig. Naast antibiotica kan clenbuterol raadzaam zijn.
Een complicatie van de aandoening is dat het chronisch kan worden. Ook kunnen zenuwbeschadigingen optreden en kan ten gevolge van slikproblemen een longontsteking ontstaan. Dit laatste komt gelukkig zelden voor.

• Chronische luchtzak-ontsteking
Deze ontwikkelt zich vaak uit een acute luchtzak-ontsteking. Meestal eenzijdig, soms beiderzijds.
Het valt op dat het paard een eenzijdige of beiderzijdse, meestal pussige neusuitvloeiing heeft. Soms zie je wel eens brokjes in de pus. Een enkele keer is er wat koorts en hoesten ze wat. De keelstreek kan gezwollen zijn, maar soms zijn de symptomen maar heel gering.
Ook nu wordt de diagnose weer gesteld aan de hand van endoscopie en/of röntgenologie.
Wat betreft de behandeling is het belangrijkst het vocht te verwijderen uit de luchtzakken. Bij het eten en drinken zal er al veel pus afvloeien (laat het paard daarom van de grond af eten), maar daarbij is het verstandig de luchtzakken tweemaal daags te laten spoelen door de dierenarts. Hiertoe wordt een dunne catheter in de luchtzak aangebracht. Antibiotica kunnen gewenst zijn, maar wanneer droes de achterliggende oorzaak is het geven van antibiotica onverstandig! 
Wanneer de pus onvoldoende afvloeit kan zich een een luchtzakempyeem (= ophoping van pus in luchtzakken) ontwikkelen. Ook kunnen omliggende weefsels ontsteken of aangetast worden waardoor slikproblemen, stembandverlamming, etc. kan optreden.

• Luchtzakempyeem en luchtzakstenen
Luchtzakempyeem is een ophoping van pus in de luchtzak(ken). Zoals hiervoor al aangegeven ontwikkelt zich deze vanuit een pussige luchtzakontsteking waarbij, vaak door een belemmering in de buis van Eustachius, de pus niet kan afvloeien. ook kan de pus te dik zijn, zodat het nauwelijks kan weglopen.
De zwelling bij deze aandoening is veel duidelijker dan bij een chronische luchtzakontsteking. Soms zie je beiderzijds een dikke keel. Opnieuw kun je bijgeluiden horen, soms is het paard zelfs benauwd.
De diagnose en behandeling is als boven bij chronische luchtzakontsteking.

Pus kan in de luchtzakken indrogen tot een soort 'luchtzakstenen'. Met endoscopie of een röntgenfoto kun je ze zien als kleine, gladde, wit tot lichtgroen gekleurde vormsels. De behandeling is operatief ofschoon het een enkele keer ook lukt de stenen te verwijderen met de endoscoop.

• Luchtzaknecrose en luchtzakbloeding

De oorzaak van luchtzaknecrose is onduidelijk. Mogelijk spelen bepaalde schimmels een rol. In ieder geval is het lokaal spoelen met anti-schimmelmiddelen vaak succesvol. Ook hier kun je, wanneer er geen therapie wordt ingesteld, weer aantasting van de weefsels en structuren om de luchtzak verwachten. Soms is er wat neusuitvloeiing en een lichte temperatuursverhoging. Wanneer bloedvaten in het omliggende weefsel worden aangetast kuan de luchtzak vollopen met bloed met als gevolg een neusbloeding, één- of beiderzijds. Die varieert van enkele druppeltjes tot niet te stuiten hoeveelheden bloed. Het paard kan hieraan dood gaan.
De diagnose is weer zoals bij de andere aandoeningen beschreven. De behandeling van luchtzaknecrose, maar ook een bloeding moet operatief gebeuren. Als een paard de eerste bloeding namelijk overleeft kan vroeg of laat een fatale bloeding optreden. Daarnaast kan spoelen met anti-schimmelmiddelen gewenst zijn en voeren vanaf de grond.
De luchtzakbloeding kan ook (en dat is dus iets heel anders!) worden veroorzaakt door spierscheuren ten gevolge van een valpartij waarbij de hoek tussen hoofd en hals sterk wordt overstrekt. 

• Luchtzaktympanie
Dat betekent dat de luchtzakken overvuld zijn met lucht. Overigens komt dit zelden voor en dan nog meestal eenzijdig. De oorzaak is vrijwel altijd onbekend. Bij veulens kan de aandoening aangeboren zijn als de klep van de buis van Eustachius niet goed functioneert en er makkelijker lucht wordt aangezogen dan er wordt afgevoerd. Bij luchtzaktympanie zie je een duidelijke zachte zwelling van de keelstreek. Bij kloppen erop hoor je een holle toon. Soms is er een bijgeruis tijdens de inademing en zijn er wel eens problemen met het slikken waardoor het dier wat lijkt te 'braken' en hoest. De dikte is gemakkelijk leeg te drukken. De luchtzaktympanie kan operatief worden verholpen.

© 2016 Dierenkliniek Vrieselaar
Vissersburen 1
8531 EB Lemmer
0514 - 564433
Contact-formulier

Leerzaam en leuk om te doen:
DIERENQUIZ
PAARDENQUIZ
Het is vandaag